बटाट्याच्या पिकांचे कीड आणि रोगांपासून संरक्षण. सीपीआरआयच्या शास्त्रज्ञांनी नवीन तंत्रज्ञानाच्या भूमिकेवर प्रकाश टाकला.
सीपीआरआय शिमलाने पीक संरक्षणात एआय आणि प्रगत तंत्रज्ञानाच्या भूमिकेवर प्रकाश टाकला.
राष्ट्रीय परिसंवादात हवामान बदल, पिकांचे रोग आणि उदयोन्मुख तंत्रज्ञान यावर चर्चा; शास्त्रज्ञांनी कीड, तण आणि रोगांमुळे होणाऱ्या मोठ्या पीक नुकसानीवर प्रकाश टाकला.
शिमला, २९ ऑक्टोबर, २०२६: आयसीएआर-केंद्रीय बटाटा संशोधन संस्था (सीपीआरआय), शिमला यांनी २२-२३ ऑक्टोबर, २०२६ रोजी “हवामान लवचिकता, अन्न सुरक्षा आणि शाश्वत शेतीसाठी पुढील पिढीतील वनस्पती आरोग्य धोरणे” या शीर्षकाखाली दोन दिवसीय राष्ट्रीय परिसंवादाचे यशस्वीपणे आयोजन केले.
या परिसंवादात पीक संरक्षण, हवामान बदल आणि शाश्वत शेती यांमधील उदयोन्मुख आव्हानांवर चर्चा करण्यासाठी शास्त्रज्ञ आणि संशोधक एकत्र आले होते. वनस्पतींचे आरोग्य सुधारण्यासाठी वैज्ञानिक प्रगती आणि नाविन्यपूर्ण दृष्टिकोन अधोरेखित करणारे १५० हून अधिक शोधनिबंध सादर करण्यात आले.
कीड आणि रोग पीक उत्पादनासाठी मोठे धोके निर्माण करतात.
शास्त्रज्ञांनी असे निदर्शनास आणले आहे की, प्रतिकूल परिस्थितीत तण, रोग, सूत्रकृमी आणि कीड यांमुळे बटाटा आणि इतर अनेक पिकांचे ५०% पेक्षा जास्त नुकसान होऊ शकते.
शेतीतील नुकसान कमी करण्यासाठी रोगाचे लवकर निदान, प्रभावी रोग व्यवस्थापन आणि शास्त्रशुद्ध पीक संरक्षण पद्धती यांच्या महत्त्वावर त्यांनी भर दिला.
हवामान बदलामुळे पीक संरक्षणापुढे नवीन आव्हाने निर्माण होत आहेत.
शास्त्रज्ञांच्या मते, बदलत्या हवामानामुळे केवळ पिकांची वाढ आणि उत्पादकताच नव्हे, तर कीटक आणि रोगकारक जीवांच्या वर्तनावर, क्रियाकलापांवर आणि प्रसारावरही परिणाम होत आहे.
तापमान, पर्जन्यमान आणि इतर हवामानातील बदलांमुळे कीटकांची संख्या आणि रोगांच्या स्वरूपावर परिणाम होऊ शकतो, ज्यामुळे शेतकऱ्यांसमोर अतिरिक्त आव्हाने निर्माण होतात.
या घडामोडी हवामान बदलांना तोंड देऊ शकणाऱ्या पीक संरक्षण धोरणांची वाढती गरज अधोरेखित करतात.
एआय आणि मशीन लर्निंग महत्त्वाची साधने म्हणून उदयास येत आहेत.
वनस्पती आरोग्य व्यवस्थापनामध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), मशीन लर्निंग आणि प्रेडिक्टिव्ह मॉडेलिंग यांसारख्या प्रगत डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर करणे, हा या परिसंवादाचा एक प्रमुख केंद्रबिंदू होता.
संशोधकांनी असे अभ्यास सादर केले, ज्यात या तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने कीड आणि रोगांच्या हालचालींवर लक्ष ठेवणे, संभाव्य धोक्यांचे मूल्यांकन करणे आणि अधिक प्रभावी पीक संरक्षण निर्णय घेण्यास कशी मदत होऊ शकते, हे स्पष्ट केले आहे.
अशा नवनवीन शोधांमुळे शेतकऱ्यांना उदभवणारे धोके लवकर ओळखता येतील आणि वेळेवर प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करता येतील, ज्यामुळे अखेरीस पिकांचे नुकसान कमी होईल.
बटाटा उत्पादक शेतकऱ्यांनी आधुनिक तंत्रज्ञान अवलंबावे, असा शास्त्रज्ञांचा सल्ला.
शास्त्रज्ञांनी शेतकऱ्यांना, विशेषतः बटाटा उत्पादकांना, पीक संरक्षणातील उदयोन्मुख डिजिटल तंत्रज्ञान आणि वैज्ञानिक घडामोडींविषयी अद्ययावत राहण्यास प्रोत्साहित केले.
त्यांनी बटाट्याशी संबंधित आव्हानांवर काम करणाऱ्या कृषी संशोधन संस्था, शास्त्रज्ञ आणि इतर संघटनांशी घनिष्ठ संबंध राखण्याच्या महत्त्वावरही भर दिला.
वैज्ञानिक शिफारसी, पिकांची नियमित पाहणी आणि आधुनिक डिजिटल साधनांचा एकत्रित वापर करून, शेतकरी पीक संरक्षणाच्या पद्धती अधिक प्रभावी करू शकतात आणि कीड व रोगांमुळे होणारे नुकसान कमी करू शकतात.
बटाटा शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा निष्कर्ष
हवामानाची परिस्थिती सतत बदलत असल्यामुळे, बटाट्याचे उत्पन्न वाचवण्यासाठी आणि शेतीची उत्पादकता सुधारण्यासाठी कीड व रोगांचे वेळेवर निदान, पिकांची नियमित देखरेख आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा अवलंब करणे अधिकाधिक महत्त्वाचे होत आहे.
शेतकऱ्यांना कृषी संशोधन संस्थांशी संपर्कात राहण्यासाठी आणि आपल्या पिकांचे संरक्षण करण्यासाठी शास्त्रीयदृष्ट्या शिफारस केलेल्या पीक संरक्षण पद्धतींचा अवलंब करण्यास प्रोत्साहित केले जाते.
स्रोत: डॉ. अनुज भटनागर, आयसीएआर-केंद्रीय बटाटा संशोधन संस्था (सीपीआरआय), शिमला.