पेरणीनंतर बटाटा पिकातील एकात्मिक कीड व्यवस्थापन (IPM)
पेरणीनंतर बटाटा पिकातील एकात्मिक कीड व्यवस्थापन (IPM) हे तीन महत्त्वाच्या टप्प्यांमध्ये विभागलेले आहे. टप्पा १: उगवण ते पहिली मातीची भरणी (अंदाजे ० – ३० दिवस) मातीतून पसरणाऱ्या किडींपासून आणि सुरुवातीच्या विषाणू संक्रमणापासून लहान रोपांचे संरक्षण करण्यावर लक्ष केंद्रित केले जाते. अ) बीज प्रक्रिया संरक्षण: उगवणाऱ्या रोपांचे मावा (विषाणू वाहक) आणि सुरुवातीच्या कटवर्मपासून संरक्षण करण्यासाठी, पेरणीपूर्वी बियाण्यांच्या कंदांवर प्रणालीगत कीटकनाशकांची प्रक्रिया केली आहे याची खात्री करा. ब) मातीतील किडींचे निरीक्षण: पांढऱ्या अळ्यांच्या निरीक्षणासाठी शेताच्या परिसरात प्रकाश सापळे वापरा आणि कटवर्ममुळे झालेले नुकसान (तुटलेली रोपे) दिसून आल्यास, संध्याकाळी रोपांच्या बुंध्याभोवती शिफारस केलेल्या कीटकनाशकांचे (उदा., क्लोरपायरीफॉस) मातीत सिंचन करा. क) बटाटा कंद पतंगाचे निरीक्षण: किडीच्या संख्येतील वाढीवर लक्ष ठेवण्यासाठी, उगवण झाल्यावर लगेच जमिनीच्या पातळीवर बटाटा कंद पतंगाचे (PTM) फेरोमोन सापळे (५-१० सापळे/एकर) लावा. ड) तण नियंत्रण: उगवणपूर्व तणनाशक फवारा, कारण तण स्पर्धा करतात आणि मावासारख्या कीटकांचे पर्यायी यजमान म्हणून काम करतात. टप्पा २: मातीची भरणी ते ओळी बंद करणे (अंदाजे ३० – ६० दिवस) हा सर्वात महत्त्वाचा काळ आहे, ज्यामध्ये कंदांचे भौतिक संरक्षण आणि पानांवरील कीटकांच्या नियंत्रणावर लक्ष केंद्रित केले जाते. अ) वेळेवर उंच मातीची भरणी: उंच, घट्ट सरी तयार करण्यासाठी पहिली आणि दुसरी मातीची भरणी (हिलिंग) करा.
पीटीएम (PTM) विरुद्ध हा सर्वात प्रभावी सांस्कृतिक नियंत्रण उपाय आहे, कारण तो पतंगाला अंडी घालण्यासाठी विकसित होत असलेल्या कंदांपर्यंत पोहोचण्यापासून शारीरिकरित्या रोखतो. ब) मावा नियंत्रण (विषाणू व्यवस्थापन): नियमितपणे पाहणी करा. प्रणालीगत कीटकनाशके केवळ प्रतिबंधात्मक फवारणी म्हणून वापरा. व्यावसायिक आणि बियाणे पिकांमध्ये विषाणूंचा (उदा., पीव्हीवाय) प्रसार रोखण्यासाठी हे नियंत्रण अत्यावश्यक आहे. क) उशिरा येणाऱ्या करपा रोगाचा प्रतिबंध: पिकाची पाने पूर्णपणे बंद होण्यापूर्वी प्रतिबंधात्मक बुरशीनाशक फवारण्या (उदा., मॅनकोझेब) सुरू करा, विशेषतः थंड, दमट हवामानात, कारण यामुळे उशिरा येणाऱ्या करपा रोगाचा विनाशकारी प्रादुर्भाव टाळता येतो. ड) जैविक कीटकनाशकांचा वापर: प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणून किंवा किरकोळ कीटकांच्या कमी संख्येचे व्यवस्थापन करण्यासाठी कडुलिंबावर आधारित फॉर्म्युलेशन्स पर्यावरणपूरक पद्धतीने वापरा. टप्पा ३: परिपक्वतेपासून ते कांड नष्ट करण्यापर्यंत. आता लक्ष कंदांची परिपक्वता, साल तयार होणे आणि काढणीपूर्व स्वच्छतेवर केंद्रित होते. अ) अंतिम रोग निरीक्षण: कांड कापणीपर्यंत उशिरा येणाऱ्या करपा रोगासाठी आवश्यक बुरशीनाशक फवारण्या सुरू ठेवा आणि रसायनाच्या काढणीपूर्व कालावधीचे (PHI) काटेकोरपणे पालन करा. ब) कांड मारणे: काढणीच्या ७ ते १० दिवस आधी पाने (कांड) कापून किंवा रासायनिक पद्धतीने मारून टाका.
कंदाची साल पक्की होण्यासाठी (घट्ट होण्यासाठी) ही प्रक्रिया आवश्यक आहे, ज्यामुळे साठवणुकीचा कालावधी वाढतो आणि साठवणुकीतील कीड व रोगांचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता कमी होते. क) त्वरित काढणी: साल घट्ट झाल्यावर पिकाची त्वरित काढणी करा. कंद पक्व झाल्यानंतर जमिनीतच ठेवल्यास, त्यांना पीटीएम (जमिनीच्या भेगांमधून प्रवेश करून) आणि कटवर्म्सचा प्रादुर्भाव होण्याचा धोका खूप वाढतो. ड) शेताची स्वच्छता: पीटीएम आणि मातीतून पसरणाऱ्या रोगजनकांच्या प्रजननाची ठिकाणे नष्ट करण्यासाठी, काढणीनंतर शेतातील पिकाचे सर्व अवशेष आणि खराब कंद त्वरित काढून टाका व नष्ट करा.