उत्तर प्रदेशात बटाट्याच्या बंपर पिकामुळे किमती कोसळल्या, शेतकऱ्यांना मोठे नुकसान सहन करावे लागले

उत्तर प्रदेशात बटाट्याच्या बंपर पिकामुळे किमती कोसळल्या, शेतकऱ्यांना मोठा तोटा सहन करावा लागला

लखनऊ – उत्तर प्रदेशातील बटाट्याच्या उत्पादकांना गंभीर आर्थिक संकटाचा सामना करावा लागत आहे कारण राज्य आणि शेजारील प्रदेशांमध्ये बंपर उत्पादनामुळे घाऊक किमतीत मोठी घसरण झाली आहे. नवीन पिके आणि शिल्लक राहिलेल्या शीतगृहांच्या साठ्यामुळे बाजारपेठा भरल्या गेल्या आहेत, त्यामुळे उत्पादन खर्चापेक्षा किमती खूपच कमी झाल्या आहेत, ज्यामुळे शेतकऱ्यांना त्यांची गुंतवणूक वसूल करण्यासाठी संघर्ष करावा लागत आहे.

उत्पादन अधिशेष आणि ठप्प निर्यात २०२४-२५ हंगामात उत्तर प्रदेशात अंदाजे २४५ लाख मेट्रिक टन बटाट्याचे उत्पादन झाले, ज्यामध्ये सुमारे १५० लाख मेट्रिक टन २,२०० हून अधिक शीतगृहांमध्ये साठवले गेले. तथापि, पश्चिम बंगाल, बिहार, पंजाब आणि मध्य प्रदेश यांसारख्या पारंपारिकपणे बटाट्याची कमतरता असलेल्या राज्यांमध्ये एकाच वेळी बंपर पिके झाल्याने बाह्य मागणीत घट झाली आहे. परिणामी, पश्चिम बंगाल, आसाम आणि नेपाळला होणारी निर्यात लक्षणीयरीत्या कमी झाली आहे. शिवाय, आग्रा प्रदेशातून पाकिस्तानला होणारी निर्यात यावर्षी प्रत्यक्षात आली नाही, ज्यामुळे स्थानिक अधिशेष वाढला आहे.

किंमती कमी झाल्याने किमती जास्त पुरवठ्यामुळे किमतीत मोठी सुधारणा झाली आहे. नोव्हेंबर २०२४ मध्ये सरासरी घाऊक किंमत प्रति क्विंटल २,१२२ होती, परंतु नोव्हेंबर २०२५ मध्ये ती १,२७४ पर्यंत घसरली. सध्या, फारुखाबाद, हाथरस आणि कन्नौज सारख्या प्रमुख बाजारपेठांमध्ये घाऊक दर प्रति क्विंटल ८४० ते ९५० दरम्यान आहेत.

यामुळे शेतकऱ्यांना दिवाळखोरीचे गणित तयार होते. साठवलेल्या बटाट्यांचा खर्च प्रति क्विंटल १,५०० पेक्षा जास्त येतो—ज्यात शीतगृह भाडे (₹२५०), पोत्या (₹१००) आणि वाहतूक यांचा समावेश आहे. सध्याच्या १००० किंवा त्यापेक्षा कमी दराने विक्री केल्याने प्रति क्विंटल मोठ्या प्रमाणात नुकसान होते.

साठवणुकीचा संकट आणि शेतकऱ्यांचा त्रास "जुन्या" बटाट्यांचा बॅकलॉग ही समस्या आणखी वाढवत आहे. सामान्यतः ३१ ऑक्टोबरपर्यंत साफ केलेल्या शीतगृहांना ३० नोव्हेंबरपर्यंत काम करण्याची परवानगी देण्यात आली होती, तरीही आग्रा आणि फिरोजाबाद सारख्या केंद्रांमध्ये सुमारे १०% साठा शिल्लक आहे.

शेतकरी "दुहेरी तोटा" परिस्थितीचा उल्लेख करत आहेत. फिरोजाबाद येथील प्रगतीशील शेतकरी अरुण सिंग यांनी नोंदवले की अनेकांनी प्रति क्विंटल ₹२,५००-₹३,००० च्या प्रीमियम दराने बियाणे खरेदी केले, परंतु त्या किमतीच्या अगदी कमी किमतीत उत्पादन विकले. दरम्यान, पूर्वांचलमधील शेतकरी भविष्यात अतिरिक्त उत्पादन शोषण्यासाठी स्थानिक प्रक्रिया युनिट्स स्थापन करण्याची मागणी करत आहेत.

राज्य फलोत्पादन अधिकाऱ्यांनी उर्वरित साठ्याचे मूल्यांकन करण्यासाठी आणि बाजारपेठ स्थिर करण्यासाठी धोरण तयार करण्यासाठी शीतगृहांची त्वरित तपासणी करण्याचे आदेश दिले आहेत.